پرويز اذكائى

157

فهرست ما قبل الفهرست ( آثار ايرانى پيش از اسلام ) ( فارسي )

برين گيهان ( - عالم علوى ) ، روشنان ( - ستارگان ايستاده / ثوابت ) ، اپاختران ( - ستارگان رونده / سيّارات ) كه اپاختر به معناى شمال هم باشد ، چنان‌كه اپاختريك ( - شمالى ) ، اپاخترون ( - سوى شمال ) ، اپاختر نيمك ( - نيمكرهء شمالى ) و « گد » ( - سيّاره / فرارون / سرگردان ) ، گدوك ( - متحيّر ) و گدوكيه ( - سيّاره‌اى / فريرون ) كه مراد خمسهء متحيّره از كواكب ( - اپاختران گدوك ) باشد ؛ اما « اختر » ( - كوكب ) كه گاه مراد از آن كوكب سيّاره ( - اپاختر ) ولى غالبا به معناى « برج » و صور بروجى باشد كه در متون مانوى « آستانگ » ( - عتبه ) گويند - يعنى مقدار سير آفتاب در ماه ، انخروزان / احزوزان / اختروزان ( - منطقة البروج ) ، راستوان ( - سكه ) ، سترپايك ( - فلك سماوى ) ، پروند / فروند ( - دايره ، منطقه ) ، دوازدهان / دوازده كاشانه ( - بروج اثنى عشر ) ، گاه / ميخ‌گاه ( - ستارهء قطبى ) ، « مرزو » اوستايى ( - قطب و ستارهء قطبى ) ، ايستيشن ى رويشن سترگان ( - سكون و حركت كواكب ) ، بالست ( - اوج و شرف ) ، مساى / مساك ( - قدر و عظم كواكب ) ، چارتو ، هاثره ( - 700 متر و 12 / 1 شبانروز ) ، سوش ( - درجه ) ، ليپيه ( - دقيقه ) ، هزنگروك زم / هزارك ( - ادوار هزارات ) ، زايجهء گيهان ( - طالع العالم ) ، گوچيهر / جوزهر ( - عقدتين مدار سيّارات با دائرةالبروج ) ، نيم‌پرى ( - تربيع ) ، گوى راست ( - فلك مستقيم ) ، كنار روزى ( - تشريق ) ، كنار شبى ( - تغريب ) ، پتيارك ( - و بال ) ، پرگار و فردار و كدخداه و جز اين‌ها كه بسيار است . * * * ( 1 ) . كتاب معلم ( عيلامى مقدّم ) توضيح مسائل رياضى به طريقهء شوشى ( هزارهء سوم ق . م . ) متون علائم تصويرى بر الواح بازيافته از تپهء باستانى شوش كه بعضا مقرون با طريقهء رياضى اكدى است . ( 2 ) . پديدارىهاى اختران ( اكدى ) تأليف لباشى پسر بلشرابنى ( Labashi , S . Belsharibni ) بابلى به سال 577 ق . م كه رصدهاى نجومى مكتوب به ميخى است . ( 3 ) . نگرش‌هاى ماه و اختران ( اكدى ) تأليف نبوريمانى پسر بالاتو ( Nabu - Rimanni . S . Balatu ) بابلى از تبار پريستار خداوند « ماه » ( ح 560 - ح 480 ق . م . ) منجّم مشهور واضع نظام « الف » نظريهء سيّارات ( بين سالهاى 540 تا 470 ق . م ) كه مجموعهء ارصاد او به كتابت ميخى وجود دارد .